“Gentle Parenting” (මෘදු දෙමාපිය ක්රමය) ලංකාවේ අපේ සංස්කෘතියට ගළපා ගනිමින් ප්රායෝගිකව ක්රියාත්මක කරන්නේ කෙසේද?”
“ගහන්නේ බනින්නේ නැතුව බබාට කියන දේ අහන්න සලස්වන්නේ කොහොමද?” — Gentle Parenting ලංකාවට ගළපා ගනිමු
ඔහොම ඇඬුවට ගණන් ගන්න එපා…”, “පාරක් ගැහුවා නම් ඕක ඔහොම කරන්නේ නැහැ…” ලංකාවේ අපිට දරුවෙක් හදනකොට වටපිටාවෙන් නිතරම ඇහෙන කතා තමයි මේ. අපේ සාම්ප්රදායික ක්රමය වුණේ දරුවෙක් වැරැද්දක් කරපු ගමන් සැර කරන එක, බනින එක නැත්නම් වේවැල අතට ගන්න එකයි.
හැබැයි, නූතන මනෝවිද්යාත්මක පර්යේෂණවලින් සොයාගෙන තියෙනවා දරුවන්ට බිය වැද්දීමෙන් හෝ දඬුවම් කිරීමෙන් ඔවුන් තාවකාලිකව කීකරු වුණත්, දිගුකාලීනව ඔවුන්ගේ ආත්ම අභිමානය බිඳ වැටෙන බව සහ ඔවුන් මුරණ්ඩු වන බව.
මෙයට විසඳුමක් ලෙස ලෝකය පුරා දැන් ඉතාමත් ජනප්රිය සංකල්පයක් තමයි “Gentle Parenting” (මෘදු දෙමාපිය ක්රමය) කියන්නේ.
මොකක්ද මේ Gentle Parenting කියන්නේ?
සරලවම කිව්වොත්, මෘදු දෙමාපිය ක්රමය කියන්නේ දරුවාට ගහන්නේ, බනින්නේ, තර්ජනය කරන්නේ නැතුව, දරුවාගේ හැඟීම් තේරුම් ගෙන, ඔහුට ගරු කරමින්, ආදරයෙන් සහ අවබෝධයෙන් යුතුව දරුවාව නිවැරදි මඟට ගැනීමයි.
මෙහි ප්රධාන කුළුණු 4ක් තියෙනවා
- සම්ප්රේක්ෂණය (Empathy) දරුවාගේ පැත්තෙන් සිතා බැලීම.
- ගෞරවය (Respect) වැඩිහිටියෙකුට මෙන්ම දරුවෙකුටද ගරු කිරීම.
- අවබෝධය (Understanding) දරුවාගේ හැසිරීම් පිටුපස ඇති හේතුව සෙවීම.
- සීමා පැනවීම (Boundaries) නීති රීති ආදරයෙන් නමුත් ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීම.
ලංකාවේ පරිසරය තුළ මේක ප්රායෝගිකව කරන්නේ කොහොමද? (විශේෂයෙන් මුරණ්ඩු වෙන වෙලාවට)
අපේ රටේ සේවා මුරයන්, ආර්ථික පීඩනය සහ පවුලේ වැඩිහිටියන්ගේ බලපෑම් මැද මේ ක්රමය ක්රියාත්මක කිරීම ලෙහෙසි නැහැ. හැබැයි උත්සාහ කලොත් මේ පියවර හරහා එය සාර්ථක කරගන්න පුළුවන්.
- හැඬීම හෝ කේන්තිය පිටුපස ඇති “සැබෑ හේතුව” සොයන්න
දරුවෙක් කඩේකට ගිහින් සෙල්ලම් බඩුවක් ඉල්ලලා බිම පෙරළි පෙරළි අඬන කොට අපිට මුලින්ම එන්නේ කේන්තියක්. හැබැයි මෘදු දෙමාපිය ක්රමයේදී අපි මුලින්ම හිතන්න ඕනේ බබා මේ නරක හැසිරීමක් පෙන්වන්නේ ඇයි කියලා.
- බබාට බඩගිනිද? මහන්සිද? නින්ද යන්න වගේද? නැත්නම් අපේ අවධානය මදි වෙලාද?
බොහෝවිට දරුවන් මුරණ්ඩු වෙන්නේ තමන්ට දැනෙන අපහසුතාවය වචනවලින් කියාගන්න බැරි වුණාමයි.
- දරුවාගේ හැඟීම් ප්රතික්ෂේප කරන්න එපා (Validate Emotions)
බබා අඬනකොට “ඕකටද ඔච්චර අඬන්නේ? ඕක මහ මෝඩ වැඩක්” කියනවා වෙනුවට, බබා අසලින් වාඩි වී ඔහුගේ දෑස් දෙස බලා මෙහෙම කියන්න.
“ඔයාට ඒ සෙල්ලම් බඩුව ගන්න බැරි වුණ නිසා ගොඩක් දුකයි/කේන්තියි නේද? මට තේරෙනවා…”
දරුවාට තමන්ගේ හැඟීම අම්මා/තාත්තා තේරුම් ගත්තා කියලා දැනෙන කොටම ඔවුන්ගේ කේන්තිය 50%කින් විතර අඩු වෙනවා.
- “නැහැ” කියන එක ස්ථාවරව සහ ශාන්තව කියන්න (Kind but Firm)
හැඟීම් තේරුම් ගන්නවා කියන්නේ දරුවා ඉල්ලන හැමදේම දෙනවා කියන එක නෙවෙයි. සීමාවන් පැහැදිලිව තියෙන්න ඕනේ.
“ඔයාට දුකයි තමයි, හැබැයි අද අපිට ඒ සෙල්ලම් බඩුව ගන්න බැහැ. අපි ආවේ කුස්සියට බඩු ගන්න විතරයි.”
දරුවා දිගටම ඇඬුවත්, ඔබ කේන්ති නොගෙන, බැන නොවැද, ඔහු අසලින්ම සිටින්න. ඔහු නිශ්ශබ්ද වූ පසු ආදරයෙන් වැළඳගන්න.
- දඬුවම් වෙනුවට “විපාක” සහ “විකල්ප” කියා දෙන්න
වැරැද්දක් කළාම කාමරයකට කරලා වහනවා වෙනුවට (Time-out), වැරැද්දෙන් වෙන බලපෑම කියා දෙන්න (Natural Consequences).
- බබා බිත්තියේ කුරුටු ගෑවොත්: බනින්නේ නැතුව, පෑන අතට ගෙන “බිත්තිවල අඳින්නේ නැහැ, අපි මේ කොළේ අඳිමු” කියා විකල්පයක් දෙන්න. ඉන්පසු බිත්තිය පිසදැමීමට බබාගේ උදව් ලබාගන්න.
- දරුවාට “තේරීම්” (Choices) ලබාදෙන්න
දරුවන්ට හැමදේම නියෝග කරනවාට වඩා ඔවුන්ට යම් පාලනයක් තියෙනවා කියලා දැනෙන්න දීමෙන් මුරණ්ඩුකම අඩු වෙනවා.
“දැන්ම ගිහින් නාගනින්!” කියනවා වෙනුවට…
“පුතා දැන් නාන්න යන්නේ නිල් පාට තුවාය අරන්ද? රතු පාට තුවාය අරන්ද?” වැනි සරල තේරීමක් දෙන්න.
ලංකාවේ අම්මලාට මුහුණ දීමට සිදුවන ලොකුම අභියෝගය – “වටපිටාවේ අය මොනවා හිතයිද?”
ලංකාවේ මේ ක්රමය කරනකොට අත්තම්මලා, සීයලා හෝ අසල්වැසියන් කියන්න පුළුවන් “ඔය ක්රමවලින් ළමයි නරක් වෙනවා” කියලා. මෙන්න ඒකට මුහුණ දෙන හැටි.
ඔබේ පාලනය තබාගන්න දරුවා ප්රසිද්ධ ස්ථානයක අඬන විට, අන් අය දෙස බලා ලැජ්ජා වෙන්න හෝ කේන්ති ගන්න එපා. ඔබේ අවධානය 100%ක් දරුවා වෙත පමණක් තබාගන්න.
පවුලේ අයට පැහැදිලි කරන්න
මහත්තයා සහ නිවසේ අනෙක් අයට සාමකාමී වෙලාවක පැහැදිලි කරන්න, “අපි බබාට කෑගහන්නේ නැතුව හදන්න උත්සාහ කරමු, ඒකෙන් බබා බය නැතුව ඇත්ත කියන්න පුරුදු වෙයි” කියලා.
අවසාන අදහස
Gentle Parenting කියන්නේ දරුවාට ඕනෑ හැමදේම කරන්න දෙන “සෙල්ලම් බඩු” ක්රමයක් නෙවෙයි. ඒ වගේම මේක එක රැයින් ප්රතිඵල දෙන මැජික් එකකුත් නෙවෙයි. මේ සඳහා දෙමාපියන් වන අපිට විශාල ඉවසීමක් අවශ්යයි.
දරුවෙකුට දඬුවම් කරලා බය කරලා හදනවාට වඩා, ආදරයෙන් සහ ගරුත්වයෙන් හදන කොට, ඔවුන් අනාගතයේදී ස්වයං විනයක් සහිත, සමාජයට ආදරය කරන, මානසිකව ශක්තිමත් පුද්ගලයන් බවට පත්වන බව නිසැකයි.
